Wydruk strony Dla Handlu - www.dlahandlu.pl

Ekspert: Konstrukcja podatku detalicznego może sprzyjać rozwojowi franczyzy



Maciej Gruchot - 23 marca 2021 09:56


W dniu 16 marca Trybunał Sprawiedliwości wydał wyrok potwierdzający, że podatek od sprzedaży detalicznej uchwalony przez polskiego ustawodawcę w lipcu 2016 r. nie narusza unijnych zasad w zakresie pomocy publicznej. Jakie są najważniejsze tezy wyroku? Co zwiastuje? Jakie będą jego praktyczne skutki dla polskich przedsiębiorców?

Autorem komentarza jest doradca podatkowy Maciej Gruchot.

Dopuszczalność przyjętej konstrukcji podatku od sprzedaży detalicznej – ocena Komisji i zdanie sądów unijnych

Komisja uznała w przeszłości wprowadzone przez Polskę przepisy za niezgodne z unijnymi regułami pomocy publicznej. Zarzuty dotyczyły progresji podatkowej w ramach podatku handlowego, która została uznana za selektywny i dyskryminujący środek pomocy publicznej dla mniejszych przedsiębiorców, który zaburzał swobodę przedsiębiorczości.

Stanowisko Komisji zostało następnie odrzucone w wyrokach sądów unijnych – Sądu oraz Trybunału.

Warto zwrócić uwagę na przyjęty przez sądy unijne sposób kwestionowania stanowiska Komisji. Zgodnie z praktyką orzeczniczą Trybunału weryfikacja selektywności i ewentualnej dopuszczalności pomocy publicznej ma charakter wieloetapowy. Analiza w tym zakresie obejmuje następujące kroki: określenie powszechnego lub normalnego systemu podatkowego (system odniesienia), weryfikację, czy badany środek stanowi odstępstwo od tego systemu odniesienia oraz weryfikację, czy środek stanowiący odstępstwo może być uzasadniony charakterem lub ogólną strukturą systemu podatkowego odniesienia.

Sądy zakwestionowały zdanie Komisji już na pierwszym etapie analizy uznając, że państwa członkowskie są uprawnione do wprowadzania progresji podatkowej w ramach podatków bezpośrednich, w tym podatków przychodowych. Uznano bowiem, że normalny system podatkowy, czyli system odniesienia, zawsze obejmuje podstawowe elementy konstrukcyjne podatku, a więc podstawę opodatkowania, zakres podmiotowy, zakres przedmiotowy i stawki podatku. Dlatego państwa członkowskie są uprawnione do swobodnego kształtowania stawek podatku, w tym wprowadzania stawek progresywnych, a decyzje w tym zakresie podejmowane przez ustawodawców krajowych nie powinny być zasadniczo kwestionowane przez Komisję.

Progresja podatkowa lub inny element konstrukcyjny podatku może być jednak zakwestionowany, wedle oceny Trybunału, jeżeli miałby charakter oczywiście dyskryminujący. Wykazanie takiej oczywistej dyskryminacji należy jednak do Komisji, która nie udowodniła jej istnienia w odniesieniu do podatku handlowego.

Wyrok Trybunału – co dalej?

Rozstrzygnięcie Trybunału nie jest zaskoczeniem. W przeszłości dopuszczano już możliwość wprowadzenia analogicznych podatku przychodowych lub od obrotu, a także podatków od sklepów wielkopowierzchniowych. Trybunał konsekwentnie podtrzymuje zatem, że państwa członkowskie są uprawnione do wprowadzania podatków obciążających wybrane przychody również z zastosowaniem mechanizmu progresji podatkowej.

Z wyroku Trybunału wynika również, że warunkiem dla wprowadzenia nowych danin nie jest udowodnienie przez państwo członkowskie, że podatek będzie służył określonym celom lub środki z niego pochodzące będą wydatkowane w określony sposób (np. na cele społeczne).

Decyzja ustawodawcy o wprowadzeniu progresji podatkowej w ramach podatków przychodowych nie generuje więc istotnego ryzyka skutecznego jej wzruszenia przez Komisję na gruncie unijnych zasad o pomocy publicznej. Rozstrzygnięcia Trybunału kreują ramy prawne korzystne dla interesów fiskalnych państw członkowskich.

Jest to o tyle ważne, że w związku ze zmianami technologicznymi, postępującą digitalizacją obrotu i innymi zjawiskami fundamentalnie zmieniającymi rzeczywistość gospodarczą państwa dążą do kreowania nowych, alternatywnych źródeł przychodów budżetowych. Źródła te mają być bardziej odporne na zachodzące zmiany w sferze gospodarczej, często deklaruje się również, że mają być instrumentem realizacji celów społecznych lub solidarnościowych. Państwa członkowskie mogą uznawać za efektywne źródło takich przychodów właśnie podatki od wybranych kategorii przychodów, których elementem konstrukcyjnym będzie również mechanizm progresji podatkowej.

Podatek od sprzedaży detalicznej w praktyce

Wypełnianie obowiązków w zakresie podatku od sprzedaży detalicznej wymaga uważności w kilku obszarach. W niektórych przypadkach konieczne może okazać się prawidłowe zmapowanie przychodów przedsiębiorcy, aby potwierdzić, co i kiedy należy uznawać za podstawę opodatkowania podatkiem.

Podatek pobierany jest wyłącznie od sprzedaży towarów na rzecz konsumentów będących osobami fizycznymi. Konieczne jest więc wyodrębnienie przychodów ze sprzedaży na rzecz przedsiębiorców, osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych, a także przychodów z tytułu działalności usługowej. Wydaje się to być oczywiste, ale przykładowo rozróżnienie pomiędzy sprzedażą towarów a usługą gastronomiczną może nastręczać istotnych trudności praktycznych.

Warto też zwrócić uwagę na wyłączenia z podstawy opodatkowania, które obejmują m.in. środki spożywcze specjalnego przeznaczenia. W tym zakresie z podstawy opodatkowania można potencjalnie wyłączyć środki spożywcze dla niemowląt, środki bezglutenowe oraz niskosodowe pod warunkiem odpowiedniej kwalifikacji produktów na gruncie przepisów dot. bezpieczeństwa żywności i jedzenia.

Konstrukcja podatku może być też docelowo czynnikiem sprzyjającym rozwojowi popularności modeli franczyzowych. W przeciwieństwie do podatku bankowego, przepisy dot. podatku handlowego nie zawierają bowiem przesłanek do łącznego ustalania kwot wolnych opodatkowania dla grup podmiotów powiązanych lub działających w ramach określonej sieci.